Bespreking van het boekDe kleine filosoof. Wat het kinderbrein ons vertelt over waarheid, liefde en de zin van het leven”, (Alison Gopnik, 2009)


 

Inleiding

 

In de vakantie heb ik al eens tijd om te lezen. Niet alleen om me te ontspannen, maar ook om bij te leren en om mijn horizon te verruimen. Een uitstekend boek daarvoor is “De kleine filosoof”. Ik wil het aanraden aan toekomstige ouders, mama’s en papa’s, grootouders, onderwijsmensen en iedereen die omgaat met kinderen

De auteur Alison Gopnikontwikkelingspsychologe en filosofe, als hoogleraar verbonden aan de University of California – neemt als uitgangspunt dat mensen in staat zijn tot verandering, verandering van de wereld, van de mensen om ons heen, van onszelf. De kindertijd heeft daar een speciale functie in. Tijdens de metamorfose van kind naar volwassene spelen specifieke hersenveranderingen daartoe een doorslaggevende rol. Die veranderingen voltrekken zich in de prefrontale cortex, waarin de centra zich bevinden voor denken, plannen en controleren.

 

Brains

 altDeze prefrontale cortex is een van de hersendelen die het laatst tot rijping komen. De bedrading van dit deel van de hersenschors, het terugsnoeien van sommige verbindingen en het verstevigen van andere is pas rond 25 jaar voltooid.

Je zou kunnen concluderen dat kinderen incomplete volwassenen zijn omdat zij hersendelen missen die beslissend zijn voor rationeel volwassen denken. Maar Gopnik zegt liever dat kinderen dankzij die late rijping van het prefrontale gebied juist supervolwassenen zijn als het gaat om fantasie en leervermogen.

 

 

Gopnik stelt vast dat filosofen zich nooit hebben beziggehouden met baby’s, peuters, kinderen, ouders en gezinnen. Wel vaak met God en engelen en vooral de mannelijke mens. Daar komt stilaan verandering in, mede door wetenschappers die zich op de materie gestort hebben. De kennis over de beginfase van ons menselijk bestaan neemt toe en dus kunnen filosofen niet achterblijven om zich te bevragen over de filosofische aspecten ervan.

Gopnik waarschuwt ervoor dat we met haar boek niet zullen te weten komen om hoe laat we kinderen in bed moeten stoppen of hoe we ze spruitjes moeten leren eten. “De kleine filosoof” geeft wel antwoorden op meer fundamentele vragen over bewustzijn, geheugen, creativiteit, liefde en de zin van het leven.

 

Licht

 

altDe kern van haar verhaal draait om de vaststelling dat kinderen perfecte leermachines zijn. We kunnen de nadruk leggen op wat ze allemaal niet kunnen: plannen, uitvoeren, afwerken, maar we kunnen ook zeggen dat ze kampioenen zijn in verzinnen en bedenken. Leren is een overlevingsstrategie en daarom is hun aandacht helemaal anders dan die van volwassenen. Gopnik gebruikt hiervoor twee duidelijke metaforen: de schijnwerper en de lantaarnpaal. Volwassenen kunnen zich gemakkelijk ergens op focussen. Alles wat binnen de lichtbundel valt trekt onze aandacht. Spijtig genoeg ligt de rest in het donker en dat heeft aandachtsblindheid tot gevolg. Baby’s zijn veel beter in het oppikken van toevallige informatie, ze hebben een onverzadigbare honger naar het nieuwe en het onverwachte. Alles trekt hun aandacht: de lantaarn verlicht het hele plein.

Een ander verschil tussen volwassenen en kinderen is dat het volwassen brein vaak op automatische piloot staat, terwijl kinderen hun brein meer open stellen voor nieuwe mogelijkheden, waardoor ze ook meer ontdekken van de wereld.

 

 

Kunnen volwassenen begrijpen hoe een baby denkt?

 

Gopnik legt een parallel met op reis gaan. (Een echte reis, geen zakentrip of een Best Tours-rondleiding waar je bij het handje gehouden wordt.) Kies een exotische bestemming, bijv. Peking. Bij aankomst word je er ondergedompeld in een onbekende cultuur. Je wordt er afgeleid door alle nieuwe informatie, je laat een spoor achter van vergeten jassen en telefoonopladers. Het is een intense ervaring die je zelfs kan ontregelen, maar die je zeker lang zal bijblijven. Je ontdekt op die manier heel veel en je leert veel bij. Baby’s verblijven heel de tijd in zo’n situatie

altMoet we nu allemaal naar China om onze geest terug open te stellen? Neen, natuurlijk niet. We kunnen leren om onze aandacht weer open te stellen, ons lantaarnbewustzijn weer te activeren. Gopnik verwijst naar meditatie als een perfect middel om je aandacht te verruimen, maar volgens mij kan het eenvoudiger door de schijnwerper opzettelijk even uit te zetten.

 

Gopnik hoopt dat ze met dit boek ouders en niet-ouders kan helpen de rijkdom en de betekenis van de kindertijd met nieuwe ogen te bekijken. Dat de eigenaardigheden van kinderen ons kunnen helpen wat het betekent om mens te zijn.

De kracht van haar boek ligt hem in de combinatie van filosofie en cognitiewetenschappen (zoals neurologie en psychologie). De hedendaagse filosoof kan het zich niet permitteren om beweringen te doen die los staan van die wetenschappelijke bevindingen. Hun functie is om verder te denken waar de wetenschap ophoudt.

 

Gopnik gelooft heel erg in de mogelijkheden van de mens, niet alleen op invidueel niveau qua creativiteit, moraal, liefde, etc. Ook op maatschappelijk vlak stelt ze dat we een verantwoordelijkheid hebben naar kinderen toe. Onze mogelijkheden liggen genetisch voor een deel vast, maar die mogelijkheden moeten ook ruimte hebben om zich ten volle te kunnen ontwikkelen. De maatschappij moet die ruimte voorzien.

 

 

 Kurt Geeraerts

Voorzitter OVM Halle  12/07/2010

 

 

 

 

Op zoek naar een goed boek?


 

alt

 

Ik las met veel interesse het boek Revolutie van het denken. Radicale verlichting en de wortels van onze democratie” (2011) van de Britse historicus Jonathan IsraelHij is een van de leidende historici over de Verlichting en hoogleraar moderne Europese geschiedenis aan de School of Historical Studies in Princeton, New Jersey. Israel heeft naam gemaakt door zijn eerder gepubliceerde monumentale studie van de Verlichting. Die bestaat uit 3 volumes: ‘Radicale Verlichting’ (2005) waarin hij laat zien dat de Verlichting die Europa zo radicaal heeft beïnvloed in Nederland is ontstaan in de 17de eeuw; in ‘Verlichting onder vuur’ (2010) richt hij zich vervolgens op de eerste helft van de 18de eeuw om ons te tonen hoe de ideeënstrijd gevoerd werd tussen de Gematigde Verlichting en de Radicalen; in ‘Democratic Enlightenment‘ (2011, onvertaald) onderzoekt hij de tweede helft van de 18de eeuw waarin de ideeën van de Gematigde Verlichters vermorzeld werden tussen die van de Radicalen.

Om dit magnum opus van bijna 3000 bladzijden te doorwroeten heb je veel tijd nodig en doorzettingsvermogen. En dan het goede nieuws: de essentie ervan is terug te vinden in de 200 pagina’s van ‘Revolutie van het denken’.

 

Israel laat de Verlichting aanvangen met de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza (°Amsterdam 1632 - *Den Haag 1677), geboren in een Portugees-joodse familie. Spinoza stelde God gelijk aan de natuur en ontwikkelde een filosofie waarin de theologie geen rol speelde. Zijn boeken waren lange tijd verboden in Europa omdat zijn Bijbelkritiek zou leiden tot atheïsme. Volgens hem was God niet de schepper van de wereld, maar was de wereld een onderdeel van het goddelijke. Wonderen zijn niet het bewijs van goddelijke macht, maar van menselijke onwetendheid. Zijn politieke ideeën waren democratisch, liberaal en egalitair; hij was tegen een samenleving met manipulatie door religieus en politiek gezag. Spinoza en zijn volgelingen, de spinozisten, moesten anoniem publiceren en in het geheim. In hun tijd was er geen vrijheid van meningsuiting.

 

Welke namen hebben wij op school geleerd i.v.m. de 18de eeuwse Verlichting? We herinneren ons Voltaire, Rousseau, John Locke en Immanuel Kant. Spijtig genoeg zijn dit allemaal denkers van de gematigde hoofdstroom van het Verlichtingsdenken. Als we die ideeën van naderbij bestuderen, komen we met Israel tot de conclusie dat zij voor het behoud waren van adellijke en kerkelijke privileges, standenverschillen, monarchie, slavernij en vrouwendiscriminatie. Excuseer?

Jawel, John Locke had bijvoorbeeld beleggingen in de Royal African Company en in de Bahamas Adventurers Company, twee grote slavenhandelaars. Voltaire verdedigde heel sterk de adellijke privileges en voor Rousseau waren vrouwen tweederangsburgers, en dat is nog zacht uitgedrukt.

 

Welke Radicale Verlichters zouden dan wel in onze schoolboeken moeten staan?

 

alt

Vooreerst Paul-Henry Thiry Baron d’Holbach (afbeelding links), die ‘de bijbel’ schreef van het atheïsme: ‘Système de la Nature’ (1770), Denis Diderot (afbeelding rechts), die we vooral kennen van zijn altlevenswerk - de Encyclopédie - maar niet van zijn Radicale Verlichtingsideeën (zoals in ‘l’Histoire des deux Indes’, 1770). Deze vullen het lijstje aan:  de Engelsen Paine, Priestley en Mary Wollstonecraft en de Duitsers Weisshaupt, Herder en Lessing.

Israel toont overtuigend aan hoe diep de kloof is tussen de Gematigden en de Radicalen. De eersten waren vooral deïstisch (God bestaat, maar houdt zich verder niet met ons bezig) en gezagsgetrouw: God heeft de beste der werelden geschapen en dus moeten we daar niet teveel aan prutsen. Filosofie moet zich wel meer richten op de rede (het menselijk   denkvermogen). Daartegenover staan dan de Radicalen, die vaak atheïstisch waren, maar niet uitsluitend. Ze waren vooral voor godsdienstvrijheid en voor het omverwerpen van het   kerkelijk gezag en de autoritaire monarchie ( = Ancien Regime) omdat ze dat systeem gelijkstelden met onderdrukking en fundamentele onrechtvaardigheid.

Historici gingen er tot nu toe vanuit dat het niet de ideeën waren die revoluties hebben gemaakt (= anti-intellectualisme), maar de maatschappelijke mistoestanden. Ze gingen er dan  blijkbaar vanuit dat die ideeën voor de nieuwe maatschappij uit de lucht zijn gevallen of ter plekke werden uitgevonden. Het belang van het werk van Jonathan Israel over de  Verlichting ligt hem in het blootleggen van de ideeënstrijd die voorafging aan de Amerikaanse en Franse revolutie.

 

 

 

Dit boek is een aanrader voor wie wil weten hoe onze hedendaagse maatschappij is uitgegroeid tot een democratie met waarden als etnische en seksuele gelijkheid, persoonlijke vrijheid van leefstijl, uitschakeling van religieus gezag in wetgeving en onderwijs, volledige vrijheid van denken, spreken en drukpers, scheiding van kerk en staat, allemaal basisprincipes uit de 18de eeuwse Radicale Verlichting.

 

 

 

 

Kurt Geeraerts

Oudervereniging Voor Moraal Halle  19/12/2012

How to choose the best web hosting company and put your business to the next level.

Laatste nieuws

Jeugdvakantie te Ovifat op 27/28/29 december 2015

 

FVJ 2017: zondag 21 mei

 

Foto’s en video FVJ 2015

 

FVJ 2013 Video

 

Liedjeswedstrijd Ovifat 2013

Joomla Templates designed by Joomla Hosting Developed by IOZA.